(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.142. అధ్యాయః 142
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి రాజ్ఞా బ్రాహ్మణవర్జం దండేన ప్రజాపాలనకరణే శుక్రమతానువాదః॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-142-0x(5773)(70736)
యదిదం ఘోరముద్దిష్టమశ్రద్ధేయమివానృతం।
అస్తిస్విద్దస్యుమర్యాదా యామయం పరివర్జయేత్॥ 12-142-1(70737)
సంముహ్యామి విపీదామి ధర్మో మే శిథిలీకృతః।
ఉద్యమం నాధిగచ్ఛామి కుతశ్చిత్పరిచింతయన్॥ 12-142-2(70738)
భీష్మ ఉవాచ। 12-142-2x(5774)
నైతచ్ఛ్రుత్వాగమాదేవ తవ ధర్మానుశాసనం।
ప్రజ్ఞాసమభిహారోఽయం కవిభిః సంభృతం మధు॥ 12-142-3(70739)
బాహ్యాః ప్రతివిధాతవ్యాః ప్రజ్ఞా రాజ్ఞా తతస్తతః।
బహుశాఖేన ధర్మేణ యత్రైషా సంప్రసిధ్యతే॥ 12-142-4(70740)
బుద్ధిం సంజనయేద్రాజ్ఞాం ధర్మమాచరతాం సదా।
జయో భవతి కౌరవ్య సదా తద్వృద్ధిరేవ చ॥ 12-142-5(70741)
బుద్ధిశ్రేష్ఠా హి రాజానో జయంతి విజయైషిణః।
ధర్మః ప్రతివిధాతవ్యో బుద్ధ్యా రాజ్ఞా తతస్తతః॥ 12-142-6(70742)
నైకశాఖేన ధర్మేణ రాజ్ఞో ధర్మో విధీయతే।
దుర్బలస్య కుతః ప్రజ్ఞా పురస్తాదనుదాహృతా॥ 12-142-7(70743)
అద్వైధజ్ఞః ప్రతిద్వైధే సంశయం ప్రాప్నుమర్హతి।
బుద్ధిద్వైధం విధాతవ్యం పురస్తాదేవ భారత॥ 12-142-8(70744)
పార్శ్వతః కారణం రాజ్ఞో విషూచ్యస్త్వాపగా ఇవ।
జనాస్తూచ్చరితం ధర్మం విజాంత్యన్యథాఽన్యథా॥ 12-142-9(70745)
సంయగ్విజ్ఞానినః కేచిన్మిథ్యావిజ్ఞానినః పరే।
తద్వై యథాయథం బుద్ధ్వా జ్ఞానమాదదతే సతాం॥ 12-142-10(70746)
పరిముష్ణంతి శాస్త్రాణి ధర్మస్య పరిపంథినః।
వైషంయమర్థవిద్యానాం నిరర్థాః ఖ్యాపయంతి తే॥ 12-142-11(70747)
ఆజిజీవిషవో విద్యాం యశః కామౌ సమంతనః।
తే సర్వే నృప పాపిష్ఠా ధర్మస్య పరిపంథినః॥ 12-142-12(70748)
అపక్వమతయో మందా న జానంతి యథాతథం।
తథా హ్యశాస్త్రకుశలాః సర్వత్రాయుక్తినిష్ఠితాః॥ 12-142-13(70749)
పరిముష్ణంతి శాస్త్రాణి శాస్త్రదోషానుదర్శినః।
విజ్ఞానమథ విద్యానాం న సంయగితి మే మతిః॥ 12-142-14(70750)
నిందయా పరవిద్యానాం స్వవిద్యాం ఖ్యాపయంతి చ।
వాగాస్తిక్యానునీతాశ్చ దుగ్ధవిద్యాఫలా ఇవ॥ 12-142-15(70751)
తాన్విద్యావణిజో విద్ధి రాక్షసానివ భారత।
వ్యాజేన కృత్స్నో విహితో ధర్మస్తే పరిహాస్యతే॥ 12-142-16(70752)
న ధర్మవచనం వాచా నైవ బుద్ధ్యేతి నః శ్రుతం।
ఇతి బార్హస్పత్యవిజ్ఞానం ప్రోవాచ మఘవా స్వయం॥ 12-142-17(70753)
న త్యవ వచనం కించిదనిమిత్తాదిహోచ్యతే।
స్వవినీతేన శాస్త్రేణ హ్యవిద్యః స్యాదథాపరః॥ 12-142-18(70754)
లోకయాత్రామిహైకే తు ధర్మం ప్రాహుర్మనీషిణః।
సముద్దిష్టం సతాం ధర్మం స్వయమూహేత్ పండితః॥ 12-142-19(70755)
అమర్షాచ్ఛాస్త్రసంమోహాదనిమిత్తాదిహోచ్యతే।
శాస్త్రం ప్రాజ్ఞస్య వదతః సమూహే యాత్యదర్శనం॥ 12-142-20(70756)
ఆగమాగతయా బుద్ధ్యా వచనేన ప్రశస్యతే।
అజ్ఞానాజ్జ్ఞానహేతుత్వాద్వచనం సాధు మన్యతే॥ 12-142-21(70757)
అనుపాగతమేవేదం శాస్త్రమేవమపార్థకం।
దైతేయానుశనా ప్రాహ సంశయచ్ఛేదనం పురా॥ 12-142-22(70758)
జ్ఞానమప్యపదిశ్యం హి యథా నాస్తి తథైవ తత్।
తేన సంచ్ఛిన్నమూలేన కస్తోషయితుమిచ్ఛతి॥ 12-142-23(70759)
పునర్వ్యవసితం యో వా నేదం వాక్యముపాశ్నుతే।
ఉగ్రాయైవ హి సృష్టోఽసి కర్మణే తత్త్వమీక్షసే॥ 12-142-24(70760)
అగ్రే మామన్వవేక్షస్వ రాజన్యోఽయం బుభూషతే।
యథా ప్రముచ్యతే త్వన్యో యదర్థం న ప్రమోదతే॥ 12-142-25(70761)
అజోఽశ్వః క్షత్రమిత్యేతత్సదృశం బ్రహ్మణా కృతం।
తస్మాన్నతైక్ష్ణ్యాద్భూతానాం యాత్రా కాచిత్ప్రసిద్ధ్యతి॥ 12-142-26(70762)
యస్త్వవధ్యవధే దోషః స వధ్యస్యావధే స్మృతః।
ఏషా హ్యేవ తు మర్యాదా యామయం పరివర్జయేత్॥ 12-142-27(70763)
తస్మాత్తీక్ష్ణః ప్రజా రాజా స్వధర్మే స్థాపయత్యుత।
అన్యోన్యం భక్షయంతో హి ప్రచరేయుర్వృకా ఇవ॥ 12-142-28(70764)
యస్య దస్యుగణా రాష్ట్రే ధ్వాంక్షా మత్స్యాంజలాదివ।
విహరంతి పరస్వాని స వై క్షత్రియపాంసనః॥ 12-142-29(70765)
కులీనాన్సచివాన్కృత్వా వేదవిద్యాసమన్వితాన్।
ప్రశాధి పృథివీం రాజన్ప్రజా ధర్మేణ పాలయన్॥ 12-142-30(70766)
విహీనజన్మకర్మాణి యః ప్రగృహ్ణాతి భూమిపః।
ఉభయస్యావిశేషజ్ఞస్తద్వై క్షత్రం నపుంసకం॥ 12-142-31(70767)
నైవోగ్రం నైవ చానుగ్రం ధర్మేణేహ ప్రశస్యతే।
ఉభయం న వ్యతిక్రామేదుగ్రో భూత్వా మృదుర్భవ॥ 12-142-32(70768)
కష్టః క్షత్రియధర్మోఽయం సౌహృదం త్వయి మే స్థితం।
ఉగ్రకర్మణి సృష్టోఽసి తస్మాద్రాజ్యం ప్రశాధి వై॥ 12-142-33(70769)
`అరుష్టః కస్యచిద్రాజన్నేవమేవ సమాచర।'
అశిష్టనిగ్రహో నిత్యం శిష్టస్య పరిపాలనం।
ఏవం శుక్రోఽబ్రవీద్ధీమానాపత్సు భరతర్షభ॥ 12-142-34(70770)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-142-35x(5775)
అస్తి చేదిహ మర్యాదా యామన్యో నాతిలంఘయేత్।
పృచ్ఛామి త్వాం సతాం శ్రేష్ఠ తన్మే బ్రూహి పితామహ॥ 12-142-35(70771)
భీష్మ ఉవాచ। 12-142-36x(5776)
బ్రాహ్మణానేవ సేవేత విద్యాబృద్ధాంస్తపస్వినః।
శ్రుతచారిత్రవృత్తాఢ్యాన్పవిత్రం హ్యేతదుత్తమం॥ 12-142-36(70772)
శుశ్రూషా తు మహారాజ సాంత్వం విప్రేషు నిత్యదా।
క్రుద్ధైర్హి విప్రైః కర్మాణి కృతాని బహుధా నృప॥ 12-142-37(70773)
తేషాం ప్రీత్యా యశో ముఖ్యమప్రీత్యా పరమం భయం।
ప్రీత్యా హ్యమృతవద్విప్రాః క్రుద్ధాశ్చైవ యథోరగాః॥ ॥ 12-142-38(70774)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి రాజధర్మపర్వణి ద్విచత్వారింశదధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 142॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-142-1 అస్తిస్విదస్య మర్యాదా ఇతి ధ. పాఠః॥
12-142-3 ఏతదాగమాదేవ శ్రుత్వా తవ ధర్మానుశాసనం మయా కృతమితి నాస్తి కింతు ప్రజ్ఞాయాః సమభిహారో నిష్ఠా కల్పితేయమిత్యర్థః।
ఏతదగ్రిహోత్రాదివద్విధేయం న అపితు కవిభిరకరణే మహాంతం దోషం పశ్యద్భిః కల్పితమితి భావః। నైతద్వుధ్వాఽఽగమాదేవేతి ధ. పాఠః॥
12-142-4 తతస్తతః కోకిలవరాహవూకసింహాదిభ్యః శిక్షిత్వా ప్రజ్ఞాః ప్రతివిధాతవ్యాః॥
12-142-6 ప్రతివిధాతవ్యశ్చికిత్సనీయః॥
12-142-7 ద్వైధమేకస్యైవ కర్మణః క్వచిత్కాలే ధర్మత్వం క్వచిదధర్మత్వమితి ద్విప్రకారత్వం।
తస్మిన్ప్రాప్తే తదనభిజ్ఞః సంశయం సంకటం ప్రాప్నోతి।
అహింసాయా ధర్మత్వేఽపి చోరరక్షయా పాపం భవతి తద్వదిహం జ్ఞేయం॥
12-142-8 సతాం మతమితి శేషః॥
12-142-11 ముష్ణంతి ధర్మశాస్త్రవిరుద్ధమర్థశాస్త్రాం నాదర్తవ్యమితి వదంతి। వైషంయమప్రామాణ్యమధర్మత్వం వా॥
12-142-12 శాస్త్రచోరనిందాప్రసంగాత్తదుపజీవినోఽపి నిందతి। ఆజిజీవిషవ ఇతి సార్ధైస్చతుర్భిః॥
12-142-14 న సంయగితి వర్తత ఇతి ట. డ.ద. పాఠః॥
12-142-15 నివర్తనైరవిద్యానామితి థ. పాఠః। వాగస్త్రా వాక్ఛరీభూతా ఇతి ఝ. ట. పాఠః॥
12-142-17 వాచా కేవలయా బుద్ధ్యా వా కేవలేన ధర్మవచనం ధర్మిశ్చయో నాస్త్యపితు సముచ్చితాభ్యాముభాభ్యాం ధర్మనిర్ణయ ఇత్యర్థః॥
12-142-18 అధ్యవస్యంతి చాపర ఇతి ట. డ. ద. పాఠః॥
12-142-19 ఇహలోకే తు ఏకే ఆచార్యాః లోకయాత్రాం తన్నిర్వాహమేవ ధర్మం ప్రాహుః। సాచ చోరాదీనాం వధమంతరేణ న సంభవతీత్యవశ్యం హింసాపి కర్తవ్యేతి తేషామాశయః। ఏవంసత్యపి మతభేదే యుక్త్యైవ ధర్మం ఊహేతేత్యాహ సమితి॥
12-142-20 తస్మాదమర్షాదీంస్త్యక్త్వా సమూహే సభాయాం శాస్త్రం వదేదిత్యాశయేనాహ అమర్షాదితి।
సమూహే యత్ప్రదర్శనమితి ధ. పాఠః॥
12-142-21 ఆగమాగతయా బుద్ధ్యా శ్రుత్యుపగృహీతేన తర్కేణ సహితం యద్వచనం తేన ప్రశస్యతే శాస్త్రం నాన్యతరేణ।
అన్యస్తు జ్ఞానహేతుత్వాత్ అజ్ఞాతజ్ఞాపకతయా వచనం తర్కేణ హీనం శబ్దమేవ సాధు మన్యతే। కుతః అజ్ఞానాత్॥
12-142-22 అన్యః పునః యుక్త్యా ఇదం శాస్త్రం దూషితం ఇతి హేతోరపార్థకం వ్యర్థమితి మన్యతే తదప్యజ్ఞానాదేవ।
తస్మాత్తర్కేణ శాస్త్రస్య శాస్త్రేణ తర్కస్య వా బాధమకృత్వా యదుభయసంమతం తదేవానుష్ఠేయమిత్యుశనసో మతం పూర్వోక్తేన బార్హస్పత్యేన జ్ఞానేనైక్యం గతమితి దర్శితం॥
12-142-23 అపదిశ్యం దిశోర్మధ్యే స్థితం కోటిద్వయస్పర్శి జ్ఞానం సంశయరూపం తద్యథా నాస్తి తథైవ వ్యర్థమిత్యర్థః॥
12-142-26 అజ ఇతి। యథాఽజో యజ్ఞార్థం నీయతే తద్ధితాయ ఏవం అశ్వక్షత్రియావపి సంగ్రామార్థం నీయేతే తద్ధితాయైవ॥
12-142-35 వృత్తిశ్చైషా మహాబాహో ఇతి ట. డ. థ. పాఠః॥
12-142-36 బ్రాహ్మణాదర్వాగేవ దండస్య మర్యాదా బ్రాహ్మణస్తు నైవ దండ్యోఽపి తు పూజ్య ఏవేత్యాహ బ్రాహ్మణానేవేతి॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.